INFORMACJA W SPRAWIE KONTROLI ZWOLNIEŃ LEKARSKICH PRZEZ PŁATNIKÓW SKŁADEK ZATRUDNIAJĄCYCH POWYŻEJ 20 PRACOWNIKÓW

Na początku stycznia br. do dużych pracodawców zatrudniających, co najmniej 20 pracowników trafiła oficjalna wiadomość mailowa z ZUS informująca o obowiązku kontrolowania prawidłowości wykorzystania zwolnienia lekarskiego przez pracowników oraz raportowania ZUS w cyklach miesięcznych (do 15 dnia każdego miesiąca) informacji z przeprowadzonych kontroli. Zakład Ubezpieczeń Społecznych argumentuje, że „kontrola ma na celu sprawdzenie, czy pracownik prawidłowo wykorzystuje okres przeznaczony na leczenie i odzyskanie zdolności do pracy, czy nie wykonuje czynności mogących przedłużyć okres niezdolności do pracy oraz czy nie wykonuje pracy zarobkowej. Nieuzasadniona absencja nie pozostaje przecież także bez wpływu na organizację pracy i wyniki ekonomiczne pracodawców. Z tych względów ważne jest podejmowanie wspólnych działań zapobiegających nieprawidłowościom.” Do pisma z ZUS dołączono również formularz (wzór raportu), który powinien zawierać:

  • nazwę i NIP płatnika składek,
  • imię i nazwisko oraz numer PESEL pracownika poddanego kontroli,
  • serię i numer zaświadczenia lekarskiego o czasowej niezdolności do pracy,
  • datę kontroli,
  • wynik kontroli: zwolnienie wykorzystywane zgodnie z przepisami / zwolnienie wykorzystywane niezgodnie z przepisami.

 

Uzasadniając obowiązek płatnika składek do dokonywania ww. kontroli, ZUS powołuje się na art. 68 ustawy o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby
i macierzyństwa (Dz.U. z 2017 r., poz. 1368 z późn. zm.). Powstaje pytanie, czy rzeczywiście w świetle ww. ustawy płatnicy składek zatrudniający powyżej 20 pracowników mają obowiązek dokonywania kontroli zwolnień lekarskich?

 

Zgodnie z przywołanym wyżej art. 68 ust. 1 ustawy „Zakład Ubezpieczeń Społecznych oraz płatnicy składek, o których mowa w art. 61 ust. 1 pkt 1, są uprawnieni do kontrolowania ubezpieczonych, co do prawidłowości wykorzystywania zwolnień od pracy zgodnie z ich celem oraz są upoważnieni do formalnej kontroli zaświadczeń lekarskich”.  Zgodnie z ust. 2 ww. przepisu Minister właściwy do spraw zabezpieczenia społecznego, po zasięgnięciu opinii Naczelnej Rady Lekarskiej, określi, w drodze rozporządzenia, szczegółowe zasady i tryb kontroli prawidłowości wykorzystywania zwolnień od pracy oraz formalnej kontroli zaświadczeń lekarskich.

 

Rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Socjalnej w sprawie szczegółowych zasad i trybu kontroli prawidłowości wykorzystywania zwolnień lekarskich od pracy oraz formalnej kontroli zaświadczeń lekarskich z dnia 27.07.1999 roku, które zostało wydane na mocy upoważnienia zawartego w ust. 1 art. 68 ustawy brzmi już bardziej kategorycznie i wskazuje, że „kontroli prawidłowości wykorzystywania zwolnień lekarskich dokonują płatnicy składek na ubezpieczenie chorobowe, którzy zgłaszają do ubezpieczenia chorobowego powyżej 20 ubezpieczonych”.

 

Z uwagi na to, że ustawa wskazuje na uprawnienie płatnika składek do kontroli zwolnień lekarskich, natomiast rozporządzenie określa raczej obowiązek takiej kontroli, nasuwają się wątpliwości, która regulacja jest dla płatników składek wiążąca.

 

Mając na uwadze fakt, że ustawa jest aktem nadrzędnym wobec rozporządzenia (wydanego na jej podstawie i na podstawie upoważnienia w niej zawartego), należy przyjąć, że pracodawca nie ma obowiązku przeprowadzania kontroli zwolnień lekarskich. Ustawa, bowiem wyraźnie mówi o uprawnieniu do dokonywania takich kontroli, a nie o obowiązku ich przeprowadzania. Potwierdza to również sam ZUS w odpowiedzi na zapytanie Konfederacji Lewiatan, która wg danych prasowych uzyskała zapewnienie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, że przekazywanie informacji o przeprowadzonych kontrolach ma charakter dobrowolny. Informacja taka może być przekazywana do ZUS, w miesiącach, w których kontrole były przez płatnika składek przeprowadzone. Jeśli płatnik składek nie przeprowadzał kontroli, nie ma potrzeby przekazywania informacji.

 

Podsumowując: pracodawca nie ma aktualnie obowiązku przeprowadzania kontroli zwolnień lekarskich.

 

Natomiast gdyby zdecydowali się Państwo kontrolować takie zwolnienia, to sposób, w jaki kontrole należy przeprowadzać reguluje ww. rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Socjalnej w sprawie szczegółowych zasad i trybu kontroli prawidłowości wykorzystywania zwolnień lekarskich od pracy oraz formalnej kontroli zaświadczeń lekarskich z dnia 27.07.1999 roku. Ww. kontrola obejmuje:

  • kontrolę formalną zaświadczeń lekarskich, która polega na sprawdzeniu, czy zaświadczenie: nie zostało sfałszowane i czy zostało wydane zgodnie z przepisami w sprawie zasad i trybu wystawiania zaświadczeń lekarskich  -> jeśli jest podejrzenie sfałszowania zaświadczenia pracodawca powinien wystąpić do lekarza leczącego o wyjaśnienie sprawy, a jeśli mamy podejrzenie, że zaświadczenie zostało wystawione niezgodnie z przepisami wówczas pracodawca powinien zawiadomić ZUS
  • kontrolę korzystania ze zwolnienia chorobowych, która polega na ustaleniu czy pracownik w okresie niezdolności do pracy nie wykonuje pracy zarobkowej lub nie wykorzystuje zwolnienia lekarskiego od pracy w sposób niezgodny z jego celem
  • kontrolę prawidłowości wykorzystywania zwolnień lekarskich od pracy z powodu konieczności osobistego sprawowania opieki nad dzieckiem lub innym chorym członkiem rodziny, która polega na ustaleniu czy ubezpieczony nie wykonuje pracy zarobkowej, nie wykorzystuje zwolnienia lekarskiego od pracy niezgodnie z jego celem, lub czy poza ubezpieczonym nie ma innych członków rodziny pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym, mogących zapewnić opiekę; nie dotyczy to sprawowania opieki nad chorym dzieckiem w wieku do 2 lat).

 

Rozporządzenie nie określa terminów kontroli, wskazuje jedynie, że kontrola powinna być dokonywana w miarę potrzeby, bez ustalania z góry stałych jej terminów, a nasilana szczególnie w okresach, w których występuje zwiększona absencja z powodu choroby lub sprawowania opieki. Kontroli może dokonać pracodawca lub osoba przez niego upoważniona (może to być upoważniony pracownik lub osoba niezatrudniona u pracodawcy). Osobie kontrolującej udziela się upoważnienia do kontroli wg wzoru określonego w rozporządzeniu.

 

Kontrola może być przeprowadzona w miejscu zamieszkania, miejscu czasowego pobytu lub miejscu zatrudnienia osoby kontrolowanej. Z kontroli sporządza się protokół, co, do którego osoba kontrolowana może wnieść uwagi (wzór protokołu również jest określony
w rozporządzeniu).  Taki protokół przekazuje się ZUS – to ZUS, bowiem rozstrzyga czy zwolnienie lekarskie było wykorzystywane niezgodnie z celem. Od decyzji ZUS służy odwołanie na zasadach określonych w odrębnych przepisach.

 

Podsumowując – pracodawcy, jako płatnicy składek nie mają w aktualnym stanie prawnym i przy obecnym brzmieniu ustawy, obowiązku przeprowadzania kontroli zwolnień lekarskich, ale jeśli taką kontrolę zdecydują się przeprowadzić, wówczas winni postępować zgodnie z zasadami określonymi w rozporządzeniu i poinformować ZUS o wynikach kontroli, jeśli jest podejrzenie, że zwolnienie było wykorzystane niezgodnie z jego celem.

Siuda, Filipowski i Partnerzy
Spółka Adwokatów i Radców Prawnych


ul. Tylne Chwaliszewo 25 lok B.2.2.1
61-103 Poznań

biuro@siuda-filipowski.pl
tel: +48 61/852 28 09
fax: +48 61/855 75 94
NIP: 778-141- 12-26
REGON: 634507952

Nr konta
PL 80 1140 2017 0000 4402 1307 7816
BIC/SWIFT CODE: BREXPLPWMBK


Polityka prawna
Mapa dojazdu